Osmanlı-Venedik İlişkilerinin Tanıklarından 'İtalyan Elçi Raporları"
TÜBA tarafından yayımlanan, Prof. Dr. Maria Pia Pedani ve Doç. Dr. Güner Doğan'nın hazırladığı, Dr. Öğretim Üyesi Volkan Dökmeci’nin İtalyancadan Türkçeye çevirdiği “İtalyan Elçi Raporları (1512-1789)”, Osmanlı tarihi araştırmaları açısından büyük önem taşıyan bir kaynak eser olarak bilim dünyasına kazandırıldı. Eserin dil editörlüğünü ise Ankara Üniversitesi İtalyan Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Nevin Özkan üstlendi.
Kitapta, Osmanlı İstanbul’unda görev yapan 26 Venedik elçisinin, yaklaşık üç yıllık görev sürelerinin sonunda kendi devlet yönetimlerine sundukları ayrıntılı raporlar yer alıyor. Diplomasi tarihinin en önemli belgeleri arasında kabul edilen bu raporlar; dönemin siyasi, askerî, sosyal ve kültürel yapısını birinci elden tanıklıklarla ortaya koyuyor. Eser Türkçeye çevrilmiş olması açısında yalnızca Osmanlı diplomasi tarihine değil, aynı zamanda Türkiye’deki kaynak yayıncılığı çalışmalarına da önemli katkı sunan öncü bir eser niteliği taşıyor.
Türk Tarihi Araştırmaları İçin Yeni Bir Kapı
Doç. Dr. Güner Doğan, elçi raporlarının benzeri olmayan kaynaklar olduğunu vurgulayarak, “Diplomasinin önemli aktörleri olan elçilerin kaleme aldıkları bu metinleri başka bir tür ile kıyaslayamayız. Bu belgeler tam manasıyla birinci elden kaynaktır.” ifadelerini kullandı.
Türk tarihi araştırmalarında en önemli meselelerden birinin kaynak metinlerin yayımlanması olduğunu vurgulayan Doğan, Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren özellikle Türkçe kaynakların neşrine önem verildiğini ancak yabancı dildeki belgelerin yayımlanması konusunda hâlâ başlangıç aşamasında olunduğunu söyledi.
Birçok Disiplin İçin Eşsiz Kaynak
Eser yalnızca tarih araştırmacılarına değil; sanat tarihi, arkeoloji, kent mimarlığı, müzik, askerî tarih, siyaset ve diplomasi gibi pek çok farklı alanda çalışan bilim insanlarına da önemli veriler sunuyor. Osmanlı İstanbul’una dair gözlemleri içeren raporlar, dönemin gündelik yaşamından devlet yönetimine kadar geniş bir çerçevede dikkat çekici ayrıntılar barındırıyor.
Batı arşivlerinde, özellikle de İtalya’daki arşiv ve kütüphanelerde Türk tarihine ilişkin çok sayıda belge bulunduğunu belirten Doğan, bugüne kadar bu belgelerin yalnızca sınırlı bir kısmının yayımlanabildiğine dikkat çekti. Yaklaşık 16 yıldır İtalya’daki farklı arşiv ve kütüphanelerde araştırmalar yürüttüklerini ifade eden Doğan, özellikle bazı belgelerin Türkçeye kazandırılmasının artık bir zorunluluk hâline geldiğini söyledi.
Bu doğrultuda, İstanbul’da erken dönemlerden itibaren “baylos” ya da elçi olarak görev yapan Venedikli diplomatların raporları farklı arşiv ve kütüphanelerden bir araya getirilerek Türkçeye çevrildi ve yayına hazırlandı.
Dört Yıllık Titiz Çalışma
Çalışmanın hazırlık sürecine ilişkin bilgi veren Doç. Dr. Güner Doğan, Venedik başta olmak üzere Bologna, Cenova ve Napoli’de uzun yıllar araştırmalar yürüttüğünü belirtti. Türkiye ve İtalya’dan aldığı burslarla özellikle Venedik Devlet Arşivi üzerinde yoğunlaştığını ifade etti ve son olarak TÜBİTAK destekli bir proje kapsamında Napoli Devlet Arşivi’nde çalışmalarını sürdürdüğünü kaydetti.
Doktora çalışmalarını sürdürdüğü Ca’ Foscari Üniversitesi sırasında danışmanlarından biri olan Osmanlı-Venedik ilişkileri uzmanı Prof. Dr. Maria Pia Pedani’nin çalışmalarından büyük ölçüde etkilendiğini söyledi. Pedani’nin, araştırmalarında sıklıkla Venedik elçilerinin raporlarına başvurduğunu belirten Doğan, tercümesini yaptıkları eserin de merhum tarihçinin en önemli çalışmalarından biri olduğunu ifade etti. Doktora sonrası araştırmalarını Fransız Hükûmeti bursuyla Sorbonne Üniversitesi bünyesinde Prof. Dr. Lucien Bély ile gerçekleştirdiğini aktaran Doğan, İtalyan arşivlerinin Türk tarihi açısından olağanüstü önemde olduğunu belirterek, “Bu mühim belgeler arasında tercümesini yaptığımız elçi raporları en başta geliyor.” dedi.