Başkan Şeker’den COP31’de Su ve Gıda Güvenliği İçin Bilim Temelli İş Birliği Çağrısı

Başkan Şeker’den COP31’de Su ve Gıda Güvenliği İçin Bilim Temelli İş Birliği Çağrısı

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı  (31st Conference of the Parties-COP31) kapsamında Antalya’da düzenlenen “Değişen İklimde Gıda Güvenliğinin Sağlanması: Tek Su, Tek Sağlık Perspektifi” (Securing Food Safety in a Changing Climate: The One Water, One Health Perspective) başlıklı yan etkinlikte açılış konuşmasını gerçekleştirdi.

Prof. Dr. Muzaffer Şeker konuşmasında değişen iklim koşullarında su kaynaklarının korunması, gıda güvenliğinin sağlanması ve halk sağlığının güçlendirilmesi konularını bilimsel veriler ve çözüm önerileri çerçevesinde değerlendirdi. Tek Su, Tek Sağlık” yaklaşımının yalnızca bilimsel bir kavram değil, ortak bir sorumluluk ve kolektif eylem çağrısı olduğunun altını çizdi.

Tarım ve Orman Bakanlığı ile Türkiye Su Enstitüsü (SUEN) iş birliğinde gerçekleştirilen etkinliğin açılış konuşmaları Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ebubekir Gizligider tarafından yapıldı. TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker’in ana konuşmacı olarak yer aldığı programın kapanış konuşmasını SUEN Başkanı Prof. Dr. Lütfi Akca gerçekleştirdi. Oturumun moderatörlüğünü ise Marmara Üniversitesi öğretim üyesi ve SUEN temsilcisi Prof. Dr. Bilge Alpaslan Kocamemi üstlendi.

Etkinliğin panel bölümünde Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (Food and Agriculture Organization-FAO) Avrupa ve Orta Asya Bölge Temsilci Yardımcısı Nabil Gangi, Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürü Mehmet Akif Balta, Uluslararası Kurak Alanlarda Tarımsal Araştırma Merkezi (International Center for Agricultural Research in the Dry Areas -ICARDA) Genel Müdürü Nizar Haddad, Kırıkkale Üniversitesi Veteriner Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Naim Deniz Ayaz, Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization-WHO) Teknik Sorumlusu Amy Savage, UNESCO Su Kalitesi ve Ekohidroloji Program Uzmanı Jacob Diamond, Uluslararası Su Kaynakları Birliği (International Water Resources Association - IWRA) İcra Direktörü Ignacio Deregibus, Dünya Su Konseyi (World Water Council-WWC) Başkanı Kıdemli Danışmanı ve SUEN Eski Başkanı Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçı, Stantec Bölgesel İş Geliştirme Müdürü Neslihan Sönmez Correia ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (European Bank for Reconstruction and Development-EBRD) Çevre ve Sosyal Politika Başkanı Martin McKee yer aldı.

İklim Değişikliği, Su Güvenliği ve Gıda Güvenliği Birlikte Ele Alınmalı
Konuşmasında iklim değişikliğinin artık yalnızca çevresel bir sorun olmadığını; gıda sistemlerini, su kaynaklarını, ekonomileri ve toplum sağlığını doğrudan etkileyen küresel bir mesele hâline geldiğini belirten Prof. Şeker, su güvenliği sağlanmadan gıda güvenliğinin, ekosistemlerin sağlığı korunmadan da insan sağlığının güvence altına alınamayacağını vurguladı.

WHO’nun 2021 yılına ilişkin verilerine değinen Başkan Şeker, gıda kaynaklı hastalıkların dünya genelinde yaklaşık 866 milyon hastalık vakasına ve 1,52 milyon ölüme neden olduğunu, güvenli olmayan gıdanın ekonomik maliyetinin ise yıllık 310 milyar dolara ulaştığını aktardı. Tarımın küresel tatlı su kullanımındaki yaklaşık %70’lik payına ve dünya nüfusunun neredeyse yarısının yılın en az bir döneminde ciddi su kıtlığı yaşadığına dikkat çekti.

Türkiye’nin kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarının 2026 yılı verilerine göre yaklaşık 1.301 metreküp olduğunu belirten Şeker, ülkemizin su stresi yaşayan ülkeler arasında bulunduğunu ifade etti. İklim değişikliği, nüfus artışı ve tarım, sanayi ile kentlerin artan su ihtiyacının sürdürülebilir su yönetimini zorunlu kıldığını kaydetti. Su güvenliğinin yalnızca kaynak miktarıyla sınırlı olmadığını, su kalitesinin de belirleyici olduğunu vurgulayan Şeker; yükselen sıcaklıklar, değişen yağış rejimleri, sel ve kuraklık olaylarının patojenlerin, parazitlerin ve kimyasal kirleticilerin yayılımını etkileyebildiğini belirtti. Tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan kirlilik ve atıksu deşarjlarının da sulama, gıda üretimi ve içme suyu kaynakları açısından risk oluşturduğunu dile getirdi.

Tek Su, Tek Sağlık Yaklaşımı Öne Çıkıyor
İnsan, hayvan, bitki ve çevre sağlığının birbirinden ayrı değerlendirilemeyeceğini belirten Şeker, Tek Sağlık yaklaşımının bu bütüncül ilişkinin anlaşılması bakımından önem taşıdığını ifade etti. Su kaynaklarının bu sistemin temel bağlantı unsurlarından biri olduğunu kaydeden Şeker, kirlenmiş suyun hastalık etkenlerinin yayılmasına, hayvancılık ve sucul ekosistemlerin zarar görmesine ve gıda zincirinde risklerin ortaya çıkmasına neden olabileceğini söyledi. Bu nedenle su, gıda, tarım, çevre koruma ve halk sağlığı politikalarının birbirinden bağımsız yürütülemeyeceğini vurgulayan Şeker, farklı bilim disiplinlerinin, kamu kurumlarının, üreticilerin, sanayi kuruluşlarının ve uluslararası organizasyonların ortak hareket etmesi gerektiğine işaret etti.

TÜBA’nın Bilimsel Çalışmaları ve Politika Önerileri Paylaşıldı
Bilim akademilerinin karmaşık toplumsal sorunların çözümünde önemli sorumlulukları bulunduğunu belirten Şeker, TÜBA bünyesindeki Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu ile Gıda ve Beslenme Çalışma Grubunun bu alanlarda disiplinler arası çalışmalar yürüttüğünü aktardı.

Şeker, Akademinin konuya ilişkin bilimsel yayınları arasında 2026 yılında yayımlanan “Tek Sağlık: Bütüncül ve Sürdürülebilir Çözümler”, 2023 tarihli “İklim Değişikliği Bağlamında Su Kaynakları: Mevcut Durum ve Geleceğe Yönelik Perspektifler”, 2024 tarihli “Biyoçeşitlilik, Tarım ve Gıda” eserleri ile 2020 yılında hazırlanan “Türkiye’de İklim Değişikliği ve Halk Sağlığı Raporu”nu öne çıkardı. Bu çalışmaların iklim değişikliği, su yönetimi, gıda güvenliği, biyolojik çeşitlilik ve halk sağlığı arasındaki ilişkileri bilimsel veriler ışığında ele aldığını belirtti.

Bilimsel bilginin somut uygulamalara ve politika önerilerine dönüştürülmesi gerektiğini ifade eden Şeker, beş öncelikli alana dikkat çekti. Bunları bütünleşik su ve gıda güvenliği izleme sistemlerinin güçlendirilmesi, iklime dirençli ve su verimli tarıma geçişin hızlandırılması, bilim ve teknoloji yatırımlarının artırılması, Tek Sağlık yaklaşımı doğrultusunda kurumsal koordinasyonun geliştirilmesi ve uluslararası bilimsel iş birliklerinin güçlendirilmesi olarak sıraladı. Bu kapsamda hassas sulama yöntemleri, kuraklığa dayanıklı bitki çeşitleri, atıksuların bilimsel kalite standartları çerçevesinde yeniden kullanımı, ileri su arıtma teknolojileri, hızlı tanı yöntemleri ve yapay zekâ destekli izleme sistemlerinin önemine değindi. Türkiye’de TÜBA, Türkiye Su Enstitüsü, ilgili bakanlıklar, üniversiteler ve araştırma kurumları arasında daha güçlü iş birlikleri geliştirilebileceğini de ifade etti.

Uluslararası Bilimsel İş Birliği Çağrısı
İklim risklerinin, su sistemlerinin ve gıda tedarik zincirlerinin ulusal sınırları aşan niteliğine dikkat çeken Şeker; FAO, WHO, UNESCO, ICARDA ve Uluslararası Su Kaynakları Birliği gibi kuruluşlarla ortak araştırma girişimleri, karşılaştırmalı değerlendirmeler, bilimsel çalıştaylar ve kapasite geliştirme programları yürütülmesinin önemini vurguladı.

COP31’in bilimsel diyaloğu sürdürülebilir iş birliklerine ve ölçülebilir taahhütlere dönüştürmek için önemli bir fırsat sunduğunu belirten Şeker, konuşmasını su ve gıda güvenliğinin yalnızca teknik düzenlemeler ve altyapı yatırımlarıyla sağlanamayacağını; ekosistemlerin korunması, bilimsel bilginin karar alma süreçlerine taşınması ve bütüncül çözümlerin geliştirilmesi gerektiğini ifade ederek tamamladı.