TÜBA Üyesi Prof. Demirköz, COP31’de Yapay Zekânın Çevresel Etkilerine Dikkat Çekti
TÜBA Asli Üyesi Prof. Dr. Bilge Demirköz, Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği 31. Taraflar Konferansı (31st Conference of the Parties-COP31) kapsamında gerçekleştirilen Yüksek Düzeyli Yeşil Dijital Eylem Yapay Zekâ Yuvarlak Masa Toplantısı’na katıldı. Demirköz, toplantıda Birleşmiş Milletler Bağımsız Uluslararası Yapay Zekâ Bilimsel Paneli’ni temsil ederek yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi, kaynak kullanımı ve çevresel etkilerine ilişkin bilimsel değerlendirmelerini paylaştı.
Konuşmasında, yapay zekâ teknolojilerinin gezegenin sınırları ve sürdürülebilirlik hedefleriyle kesiştiği noktalara dikkat çeken Prof. Dr. Demirköz, değerlendirmelerini BM Bağımsız Uluslararası Yapay Zekâ Bilimsel Paneli'nin ön raporunda yer alan bilimsel bulgulara dayandırdı. Yapay zekânın gelişim sürecinin ve çevresel ayak izinin anlaşılabilmesi için ölçülebilir, şeffaf ve bilimsel kanıta dayalı yaklaşımların önemini vurguladı.
Yapay Zekânın Gelişiminde Üç Temel Sorun Alanı
Prof. Demirköz, panelin bilimsel değerlendirmeleri doğrultusunda yapay zekâ teknolojilerinin geleceğine ilişkin üç temel konuya işaret etti. Bunlardan ilki, yapay zekâ yeteneklerinin ve altyapısının belirli sayıda küresel aktörün elinde yoğunlaşması oldu. Yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi için gereken bilgi işlem altyapısı ve yüksek kaynak ihtiyacının küresel sistemler üzerindeki baskıyı artırdığını belirten Demirköz, bu kaynak kullanımının etkilerinin dünya genelinde eşit dağılmadığına dikkat çekti. İkinci olarak, veri ve güvenlik doğrulama süreçlerinde geliştiriciler ile toplum arasında önemli bilgi asimetrileri bulunduğunu ifade etti. Sistemlerin enerji, su ve çevresel etkilerine ilişkin verilerin yeterince şeffaf olmamasının, yapay zekâ teknolojilerinin gerçek çevresel ayak izinin anlaşılmasını güçleştirdiğini belirtti. Üçüncü temel konu ise yönetişim ve ölçüm alanındaki eksiklikler oldu. Mevcut güvence ve değerlendirme mekanizmalarının yapay zekâ yeteneklerinin hızlı gelişimine aynı ölçüde ayak uyduramadığını vurgulayan Demirköz, sistematik izleme mekanizmaları ve düzenleyici çerçeveler oluşturulmadan gerçekleştirilecek yaygın uygulamaların, tespit edilmesi güç çevresel riskler doğurabileceğini dile getirdi.
Şeffaflık ve Bilimsel Hesap Verebilirlik
Yapay zekânın ekolojik sonuçlarının anlaşılması ve yönetilmesi için kaynak kullanımı, enerji tüketimi ve sürdürülebilir veri altyapısına ilişkin etkilerin şeffaf biçimde izlenmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Demirköz, bilimsel temelli hesap verebilirlik mekanizmalarının önemine dikkat çekti. “Ölçmediğimiz bir şeyi yönetemeyiz; dünya da şeffaf biçimde anlamadığı bir şeyi yönetemez.” değerlendirmesinde bulunan Demirköz, bilim insanlarının temel sorumluluğunun, hızlı teknolojik dönüşüm sürecinde tüm ülkelerin kararlarına rehberlik edecek kanıtların açık, nesnel ve erişilebilir olmasını sağlamak olduğunu ifade etti.