Başkan Şeker’den UNESCO’da Bilimsel Güven ve Uluslararası İş Birliği Vurgusu
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, UNESCO Genel Merkezi’nde gerçekleştirilen 4. Baş Bilim Danışmanları Yuvarlak Masa Toplantısı’na (4th Chief Science Advisors Roundtable – CSAR) katılarak Türkiye’yi temsil etti.
UNESCO ile Güney Afrika Cumhuriyeti Bilim, Teknoloji ve İnovasyon Bakanlığı ortaklığında, Hindistan Hükümeti'nin desteğiyle Paris'teki UNESCO Genel Merkezi'nde düzenlenen toplantı, farklı ülkelerden baş bilim danışmanlarını, bilimsel danışmanlık mekanizmalarının temsilcilerini ve uluslararası kuruluşları bir araya getirdi. İngilizce ve Fransızca gerçekleştirilen toplantı, bilimsel bilginin kamu politikalarına aktarılması, bilimsel danışmanlığa duyulan güvenin güçlendirilmesi ve uluslararası iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla düzenlendi. Bilimsel danışmanlık süreçlerinde farklı bilgi kaynaklarının ve toplumsal kesimlerin temsil edilmesi, bilimsel kanıtların değerlendirilmesinde şeffaflığın sağlanması ve yapay zekâ kaynaklı yeni imkân ve risklerin ele alınması toplantının temel gündemini oluşturdu. 2023 yılında Hindistan'da başlayan CSAR toplantıları serisinin dördüncüsü olan organizasyonun önceki toplantısı, 2025 yılında Güney Afrika Cumhuriyeti'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilmiş ve TÜBA tarafından temsil edilmişti.
“Çoklu Bilgi Dünyasında Güvenilir Danışmanlık” (Trusted Advice in a World of Plural Knowledge) temasıyla düzenlenen toplantıda konuşan Şeker, bilimsel danışmanlık mekanizmalarının güçlendirilmesi, farklı bilgi kaynaklarının karar alma süreçlerine dâhil edilmesi, genç araştırmacıların desteklenmesi ve yapay zekâ çağında bilimsel güvenilirliğin korunması konularında Türkiye'nin yaklaşımını anlattı. Şeker ayrıca, 17-20 Mart 2027 tarihlerinde İstanbul'da düzenlenecek Dünya Bilim Forumu'na (World Science Forum-WSF 2027) uluslararası bilim camiasını davet etti.
“Bilim Sınır Tanımaz, Ancak Güvenilir Bir Rehberliğe İhtiyaç Duyar”
Toplantıda Türkiye'yi temsilen söz alan TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, Türkiye'nin Avrupa, Asya ve Afrika'nın kesişim noktasındaki konumunun bölgesel ve küresel sorunların birbirine bağlılığını açıkça ortaya koyduğunu belirtti. İklim baskıları, enerji dönüşümü ve insani krizler gibi karmaşık sorunların çözümünde tek bir uzmanlık alanına dayanan yaklaşımların yeterli olmayacağını ifade eden Şeker, güvenilir bilimsel danışmanlığın ulusal kurumsal yapıların güçlendirilmesi ve farklı bilgi kaynaklarının karar alma süreçlerine dâhil edilmesiyle mümkün olacağını vurguladı.
Türkiye'de TÜBİTAK ve TÜBA gibi bilimsel kurumların yanı sıra uzmanlaşmış danışma ağlarının da bilimsel bilginin politika süreçlerine aktarılmasında önemli görevler üstlendiğini belirten Şeker, güvenilir bilimsel danışmanlığın yalnızca kurumsal yapılanmayla sınırlı olmadığını, toplumla etkileşim biçiminde de bir dönüşüm gerektirdiğini kaydetti. Genç nesillerin bilimsel ve teknolojik süreçlere katılımına değinen Şeker, Türkiye'nin önemli teknoloji organizasyonlarından TEKNOFEST aracılığıyla milyonlarca gencin, genç araştırmacının ve yenilikçinin teknolojik çözümlerin aktif ortak üreticilerine dönüşmesine imkân sağlandığını ifade etti. Şeker ayrıca, UNESCO'nun da vurguladığı çoğulcu bilgi anlayışı doğrultusunda yerel bilgi birikimlerinin, bölgesel deneyimlerin ve ileri teknolojiye dayalı veri sistemlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Yapay zekânın bilimsel danışmanlık süreçlerine önemli imkânlar sunduğunu ancak verinin kaynağı, hesap verebilirlik ve dezenformasyon açısından yeni riskler de oluşturduğunu dile getiren Başkan Şeker, bilimsel kanıtların nasıl değerlendirildiğinin şeffaf biçimde ortaya konulmasının toplumsal güvenin korunması açısından temel önemde olduğunu söyledi. Bilimsel belirsizliklerin dürüstçe yönetilmesi, bilgi kirliliğinin önlenmesi ve uzman görüşlerinin kötüye kullanılmasına karşı bilimsel danışmanlığın bütünlüğünün korunması gerektiğini vurguladı.
WSF 2027 Uluslararası Bilimsel İş Birliği İçin Önemli Bir Platform Olacak
Konuşmasında uluslararası bilimsel iş birliğinin geliştirilmesine de dikkat çeken TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, 17-20 Mart 2027 tarihlerinde İstanbul'da gerçekleştirilecek Dünya Bilim Forumu'nun (World Science Forum – WSF 2027) bilimsel danışmanlık mekanizmalarının güçlendirilmesi açısından önemli bir platform sunacağını ifade etti.
Forumun alt temalarının küresel iş birliği, bilim etiği ve bilim-politika etkileşiminin daha da kurumsallaşmasına katkı sağlayacağını belirten Şeker, bilimsel danışmanlık sistemlerinin güçlü, eşitlikçi ve geleceğin ihtiyaçlarına hazır hâle getirilmesinde uluslararası buluşmaların önemine işaret etti. Prof. Şeker, konuşmasını Türkiye'nin uluslararası bilimsel dayanışmayı geliştirme, kapsayıcı bilgi sistemlerini destekleme ve bilimsel kanıtların insan onuru ile barış için evrensel bir pusula olmasını sağlama konusundaki kararlılığını vurgulayarak tamamladı.
Açılışta Bilimsel Danışmanlığın Güvenilirliği ve Kapsayıcılığı Vurgulandı
Toplantının halka açık oturumu, UNESCO Bilimler Genel Direktör Yardımcısı Denise Pires de Carvalho ile Güney Afrika Cumhuriyeti Bilim, Teknoloji ve İnovasyon Bakanlığı Genel Direktörü Mlungisi Cele'nin açılış konuşmalarıyla başladı.
Açılışın ardından Lübnan Çevre Bakanı Tamara el-Zein, “When Evidence Speaks with Many Voices: Building Capacity for Trusted Science Advice” (Kanıt Çok Sesle Konuştuğunda: Güvenilir Bilim Danışmanlığı İçin Kapasite Geliştirmek) başlıklı açılış ana konuşmasını gerçekleştirdi.
Program kapsamında düzenlenen ilk panelde, bilimsel danışmanlık süreçlerinde farklı bilgi kaynaklarının rolü, araştırma sorularının kimler tarafından belirlendiği ve karar alma süreçlerinde hangi aktörlerin söz sahibi olduğu ele alındı. Birleşmiş Milletler Üniversitesinden Sabine Becker'in moderatörlüğündeki oturumda Nijerya Federal Bilim, Teknoloji ve İnovasyon Bakanlığı Direktörü Olayiwola Agoro, Japonya Kabinesi Baş Bilim ve Teknoloji Danışmanı Kōhei Miyazono, Uluslararası Bilim Konseyi Başkanı Robbert Dijkgraaf ve Dışişleri Bakanlıkları Bilim ve Teknoloji Danışmanlığı Ağı (FMSTAN) Başkanı Jan Marco Müller yer aldı.İkinci panelde ise belirsizlik ve yeni teknolojiler karşısında bilimsel danışmanlık süreçlerine duyulan güvenin nasıl korunacağı tartışıldı. Güney Afrika Ulusal İnovasyon Danışma Konseyi Başkan Vekili Ntsiki Tshayingca'nın moderatörlüğündeki oturumda Hollanda Kraliyet Sanat ve Bilim Akademisi Başkanı Prof. Peter-Paul Verbeek, GESDA Genel Direktörü Marilyne Andersen, Birleşik Arap Emirlikleri Dışişleri ve Uluslararası İş Birliği Bakanlığı Bilim ve Teknoloji Danışmanı Nouf Ali Obaid Ali Alhameli ve Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi Strateji ve Etki Direktörü Sabine Henzler görüşlerini paylaştı. Sabah oturumunun son bölümünde gerçekleştirilen kuşaklar arası söyleşide ise gençlerin kendi geleceklerini şekillendirecek bilimsel danışmanlık süreçlerine katılımı ele alındı. Malezya'daki UCSI Üniversitesine bağlı Uluslararası Bilim Diplomasisi ve Sürdürülebilirlik Enstitüsünün Kurucu Direktörü Zakri Abdul Hamid ile CoastGIS Araştırma Enstitüsü Kurucusu ve Direktörü, L'Oréal-UNESCO Bilimde Kadınlar Ödülü sahibi Awa Bousso Dramé'nin katıldığı söyleşinin ardından açık oturum, UNESCO Araştırma ve Teknoloji Etiği Bölümü Direktörü Shaofeng Hu'nun değerlendirmeleriyle tamamlandı.
Kapalı Oturumda Baş Bilim Danışmanları Arasında Görüş Alışverişi
Toplantının öğleden sonraki bölümü, baş bilim danışmanları, eş değer görevlerdeki yetkililer, gözlemciler ve davetli konukların katılımıyla gerçekleştirilen kapalı yuvarlak masa oturumuna ayrıldı. Üye devletlerin ve gözlemcilerin birer temsilciyle katıldığı oturumda, ülkelerin bilimsel danışmanlık sistemlerine ilişkin deneyimleri ve ortak öncelikleri ele alındı.
Eş başkanların açılışının ardından gerçekleştirilen görüş alışverişinde bilimsel danışmanlık mekanizmalarının farklı ulusal kurumsal yapılara uyarlanması, bilimsel kanıtların değerlendirilmesi ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi konuları üzerinde duruldu. Oturum sonunda toplantının temel değerlendirmelerini içeren Başkanlık Özeti taslağı sunuldu. Bilimsel danışmanlık alanında uluslararası diyalog ve iş birliğinin geliştirilmesine katkı sağlayan toplantı, Güney Afrika Cumhuriyeti'nin ev sahipliğinde düzenlenen ve Uluslararası Bilim Konseyinin (International Science Council-ISC) özel sunumunun da yer aldığı ağ oluşturma resepsiyonuyla sona erdi.
