Akademiden Haberler

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, Uluslararası Bilim Konseyi (International Science Council-ISC) tarafından düzenlenen ISC Orta Asya ve Güney Kafkasya Bölgesel Odak Noktasının resmî açılış törenine katıldı. Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te düzenlenen programda bilim akademilerinin temsilcileri, bölgesel bilimsel iş birliğinin geliştirilmesi, ortak araştırma öncelikleri ve uluslararası bilim politikalarında bölgenin etkinliğinin artırılması konularını ele aldı.

Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi ve ISC’nin iş birliğiyle gerçekleştirilen program Özbekistan Bilimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. Shavkat Ayupov ve Özbekistan Yenilikçi Kalkınma Ajansı Direktörü Uktam Salomov’un konuşması, ISC Başkanı Prof. Dr. Robbert Dijkgraaf’ın gönderdiği video mesajının gösterilmesiyle başladı. Açılış programının ardından ISC Üst Yöneticisi Dr. Salvatore Aricò, ISC’nin bölgesel yapılanması hakkında bilgi verirken Özbekistan Bilimler Akademisi Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Shahlo Turdikulova, Orta Asya ve Güney Kafkasya Bölgesel Odak Noktasının kuruluşunu ve hedeflerini tanıttı. Ayrıca ISC Bölgesel Odak Noktası'nın (Regional Focal Point) resmi olarak kurulmasına iş birliği anlaşması ISC CEO’su Dr. Salvatore Aricò ile Özbekistan Bilimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. Shavkat Ayupov tarafından imzalandı.

Salvatore Aricò: “Orta Asya ve Transkafkasya ülkeleri, köklü bilimsel geleneklere sahiptir ve küresel bilime büyük katkılar sağlayabilir. Bir yıl önce Taşkent’te, bölgedeki akademiler ISC’den daha yakın işbirliği yapabilmeleri için yardım talebinde bulunmuştu. Bugün bu çağrıya yanıt veriyoruz. Bölgesel Odak Noktası (The Regional Focal Point), bölgedeki bilim insanlarına ISC’nin küresel çalışmalarına doğrudan erişim imkanı sağlarken, ISC’ye de bölgenin ihtiyaçlarını daha iyi anlama fırsatı sunuyor.” dedi.

Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Başkanı Shavkat Ayupov ise ISC Bölgesel Odak Noktasına ev sahipliği yapmanın, Özbekistan Bilimler Akademisi’nin ciddiye aldığı bir sorumlulukolduğunu ifade etti. "Ülkelerimiz, su ve gıda güvenliğinden yetenekli genç araştırmacıları bölgede tutma ihtiyacına kadar pek çok ortak zorlukla karşı karşıyadır. Bölgesel Odak Noktası aracılığıyla çalışarak bu sorunları birlikte ele alabilir ve bilim camiamızın uluslararası tartışmalarda sesini duyurmasını sağlayabiliriz.” dedi.

Bölgesel Bilimsel İş Birliği ve Ortak Akademi Deneyimleri Ele Alındı
Program kapsamında gerçekleştirilen “Bölgesel Bakış Açıları: Bölgesel Bilimsel İş Birliğine Yönelik Beklentiler ve Fırsatlar” oturumunda Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan temsilcileri ülkelerindeki bilimsel çalışmalar ve bölgesel iş birliği olanaklarına ilişkin sunumlar yaptı.

“Değerlendirmeler ve Geleceğe Bakış: Komşu Akademilerin Deneyimleri” başlıklı oturumda ise TÜBA, Rusya Bilimler Akademisi, Türk Akademisi, Türkiye’deki Bilim Akademisi Derneği ve temsilcileri deneyimlerini paylaştı. TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker’in konuşmacı olarak yer aldığı oturumda, akademiler arası ağların güçlendirilmesi ve mevcut iş birliği mekanizmalarının bölgesel ölçekte daha etkin kullanılması üzerinde duruldu. Başkan Şeker, konuşmasında bölgesel bilimsel iş birliğinin yalnızca kurumsal anlaşmalarla değil, sürdürülebilir faaliyetler, genç araştırmacılara yönelik programlar ve ortak bilimsel üretimle güçleneceğini vurguladı. Geçen yıl Taşkent’te gerçekleştirilen istişare toplantısında gündeme gelen “Bölgesel Odak Noktası”nın hayata geçirilmesini önemli bir adım olarak değerlendiren Prof. Şeker, Özbekistan Bilimler Akademisi’ni, ISC’yi ve sürece katkı sunan akademileri tebrik etti.

Kalıcı İş Birliği Düzenli ve Sürdürülebilir Faaliyetlerle Mümkün
Bölgesel bilimsel iş birliğinin kalıcı sonuçlar üretmesi için dört temel öneri paylaşan Başkan Şeker, ilk olarak düzenli ve sürdürülebilir ortak faaliyetlerin önemine dikkat çekti. Türk dünyası akademilerinin yaz okullarının sekiz kez gerçekleştirildiğini hatırlatan Şeker, Ağustos 2026’da Konya’da 11 ülkeden 77 genç araştırmacının Türkoloji, yapay zekâ ve enerji alanlarında bir araya geldiğini belirtti. Şeker, “Bir ağ bildirgeleriyle değil takvimiyle yaşar.” sözleriyle iş birliğinin sürekliliğine dikkat çekti.

İkinci olarak genç araştırmacılara yatırım yapılması gerektiğini vurgulayan Şeker, TÜBA ve TÜBİTAK tarafından 2023 yılından bu yana yürütülen Aziz Sancar Araştırma Bursu Programı aracılığıyla Özbekistan’dan genç araştırmacıların doktora ve doktora sonrası çalışmalar için Türkiye’deki laboratuvarlarda araştırma yapabildiğini ifade etti. Şeker, farklı ülkelerde bilimsel deneyim kazanan araştırmacıların uzun vadeli akademik bağların kurulmasında önemli bir rol üstlendiğini belirtti.

Ortak tarihî ve kültürel mirasın bilimsel iş birliği için güven zemini oluşturduğunu da dile getiren Şeker, TÜBA tarafından yayımlanan Emir Timur ve Mirası adlı iki ciltlik eseri ve Türk dünyası akademilerinin ortak çalışmalarını örnek gösterdi. Bilimsel iş birliğinin beşerî bilimlerle sınırlı olmadığını belirten Şeker, doğa bilimleri ile sosyal bilimlerin birlikte ele alınmasının bölgesel sorunlara çözüm üretme kapasitesini artıracağını kaydetti.

Prof. Şeker’in dördüncü önerisi ise mevcut bilimsel ağlar arasında bağlantı kurulması oldu. TÜBA’nın yaklaşık 40 ikili anlaşması bulunduğunu belirten Şeker, yeni iş birliği mekanizmasının mevcut yapıları tekrar etmek yerine akademiler, bakanlıklar ve uluslararası bilim kuruluşları arasında bağlayıcı bir rol üstlenmesi gerektiğini vurguladı. Bu sayede bölgenin küresel bilim politikalarının şekillendiği platformlarda ortak bir sesle temsil edilebileceğini ifade etti.

Su, İklim, Deprem, Sağlık ve Yapay Zekâda Ortak Çalışma Çağrısı
Bölgesel Odak Noktasının somut katkı sağlayabileceği alanları da değerlendiren Şeker; su ve iklim, deprem, gıda ve sağlık ile yapay zekâyı öncelikli iş birliği başlıkları olarak sıraladı.

Orta Asya’nın su kaynakları ve buzullardaki değişimlerin bölgesel ölçekte ortak araştırmalarla ele alınması gerektiğini belirten Şeker, Türkiye’nin 17-20 Mart 2027 tarihlerinde İstanbul’da ev sahipliği yapacağı Dünya Bilim Forumu’na (World Science Forum-WSF) dikkat çekti. TÜBA’nın bölgedeki akademilerin bilimsel bulgularının uluslararası platformlarda duyurulmasına destek vermeye hazır olduğunu ifade eden Şeker, bölgesel iş birliğinin iklim ve su politikalarına katkı sunabileceğini kaydetti. Deprem riskinin ülkeler arasında sınır tanımadığına işaret etti ve sismik verilerin paylaşılması ve dayanıklı yapı sistemleri üzerine ortak araştırmalar yürütülmesi çağrısında bulundu. Gıda güvenliği ve sağlık alanında ise hekimleri, veteriner hekimleri ve ekologları bir araya getiren “Tek Sağlık” yaklaşımının bölgesel iş birliği için önemli bir fırsat sunduğunu belirtti. Yapay zekâ konusunda ortak dil kaynakları ve etik ilkeler geliştirilmesinin önemini vurgulayarak, Türk dünyasında yapay zekâ etiği üzerine gerçekleştirilen ortak çalışmalara değindi. Şeker, “Yapay zekâ bu bölgenin dillerini öğrenmezse bu bölge yapay zekâda yer bulamaz.” ifadesiyle bölgenin kendi dillerini ve kültürel birikimini yapay zekâ teknolojilerine yansıtmasının gerekliliğine dikkat çekti.

Dünya Bilim Forumu İçin İstanbul Daveti
TÜBA’nın genç araştırmacılara yönelik programlarını ve çalışma gruplarının bilimsel araştırmaları politika önerilerine dönüştürme deneyimini Bölgesel Odak Noktası kapsamındaki ülkelerle paylaşmaya hazır olduğunu belirten Şeker, konuşmasında İstanbul’da düzenlenecek Dünya Bilim Forumu’na da davet etti.  

T.C. Cumhurbaşkanlığının himayelerinde 17-20 Mart 2027 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilecek forumun temasının “Küresel Krizler Döneminde Bilim: Parçalanmış Bir Dünyada Sınırları Aşmak” olduğunu hatırlatan Şeker, Bölgesel Odak Noktasının ortak önceliklerini forumda özel bir oturumla uluslararası bilim camiasına taşımasını önerdi. Şeker, böylece yeni yapılanmanın kuruluşundan kısa süre sonra küresel bilim gündeminde etkin bir rol üstlenebileceğini ifade etti. Konuşmasını bölgenin tarih boyunca dünya bilimine yaptığı katkılara değinerek tamamlayan Prof. Şeker, Uluğ Bey’in Semerkant’ta gerçekleştirdiği astronomi çalışmalarının İstanbul ve Oxford’daki bilim insanlarına uzanan etkisini hatırlattı. Yeni Bölgesel Odak Noktasının bu bilimsel mirası çağdaş iş birliği mekanizmalarıyla geleceğe taşıyabileceğini belirten Şeker, “Türkiye Bilimler Akademisi ona iyi bir komşu olacak. Yanında duran, iş üreten bir komşu.” sözleriyle TÜBA’nın bölgesel bilimsel iş birliğine katkı sunmaya hazır olduğunu vurguladı.