Akademiden Haberler

TÜBA, Türk ve dünya tarihçiliğinin en önemli isimlerinden, TÜBA Şeref Üyesi merhum Prof. Dr. Halil İnalcık’ın (1916-2016) hayatını, bilimsel çalışmalarını ve tarihçilik mirasını kapsamlı biçimde ele alan “Halil İnalcık Hayatı Bizzat Tarih” adlı eseri yayımladı. TÜBA Yaşam Öyküleri Dizisi’nin 8’inci kitabı olarak okurla buluşan eser, yalnızca büyük bir tarihçinin yaşam öyküsünü değil, aynı zamanda Türk tarihçiliğinin gelişim sürecini, Osmanlı tarih araştırmalarında yaşanan yöntem değişimini ve uluslararası akademik dünyada Türkiye’nin kazandığı yeri de gözler önüne seriyor.

Dr. Bülent Arı tarafından kaleme alınan eser, Halil İnalcık’ın çocukluk yıllarından eğitim hayatına, akademik kariyerinden uluslararası bilim çevrelerindeki etkinliğine, araştırma yöntemlerinden eserlerine ve yetiştirdiği akademik nesillere uzanan geniş bir içeriğe sahip. İnalcık’ın vefatının 10. yıl dönümünde yayımlanan kitap, bir bilim insanının hayatını kayıt altına almanın ötesinde, onun düşünce dünyasını ve Türk tarihçiliğine kazandırdığı bilimsel mirası gelecek kuşaklara aktarıyor.

30 yıllık arşiv birikimiyle hazırlanan ilmî biyografi
Kitabın en dikkat çekici yönlerinden biri de hazırlanış sürecindeki kapsamlı belgesel çalışma. Halil İnalcık’ın talebesi ve uzun yıllar yakınında bulunan Dr. Bülent Arı, yaklaşık 30 yıl boyunca biriktirdiği özel arşivini, akademik belgeleri, fotoğrafları, mektupları, yazışmaları ve yayımlanmış çalışmaları bu eserde bir araya getirdi.

Arı, hocasının yanında bulunduğu 18 yıl boyunca akademik faaliyetlerini, kongre ve konferanslarını, eserlerinin hazırlanış süreçlerini ve bilim dünyasıyla ilişkilerini yakından takip etti. İnalcık’ın sağlığında kendisine verdiği özel ve resmî belgeler ile akademik çalışmalarının arka planını anlattığı, her biri yaklaşık iki saat süren mülakatlardan da yararlandı. Yaklaşık beş yıllık bir derleme ve hazırlık sürecinin ardından ortaya çıkan eser, tarihçinin hayatını kronolojik bir bütünlük içerisinde ele alırken onun akademik çevresini, birlikte çalıştığı bilim insanlarını ve döneminin önemli tarihçilerini de kayıt altına alıyor. Bülent Arı, mukaddimesinde İnalcık’ın eserlerini yeni nesil araştırmacılara tanıtma düşüncesiyle bu çalışmaya başladığını belirterek, hocasının akademik üretiminin zaman içerisinde çok daha geniş bir boyuta ulaştığını ve uluslararası etkisinin giderek belirginleştiğini vurguluyor. Arı, kitabın İnalcık külliyatının genel bir tanıtımı niteliğinde olduğunu, gelecekte yapılacak daha derinlikli araştırmalara kaynaklık etmesini amaçladığını ifade ediyor. Yazarın bu çalışmadaki yaklaşımı, İnalcık’ın yalnızca bilimsel başarılarını sıralamakla sınırlı kalmıyor. Onun çalışma disiplini, araştırma titizliği, öğrencileriyle ilişkileri, akademik nezaketi ve ilim hayatına adanmışlığı da çeşitli belgeler ve hatıralar üzerinden aktarılıyor. Böylece eser, büyük bir tarihçinin bilimsel mirasının yanı sıra örnek alınabilecek bir akademik hayatın da portresini sunuyor.

TÜBA Başkanı Şeker: “Kendisinden sonraki nesillerin takip ettiği bir ekol kurdu”
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın takdim yazısında Halil İnalcık’ın Türk tarihçiliğini uluslararası ilim camiasında güçlü biçimde temsil eden isimlerin başında geldiğini belirtiyor. İnalcık’ın tarih araştırmalarını bilimsel ölçütlere bağlayarak Türkiye’de uluslararası standartlara taşıdığını vurgulayan Şeker, onun coğrafyayı, hukuku, iktisadı ve sosyolojiyi arşiv belgeleri üzerinden okuyarak kendisinden sonraki nesillerin takip ettiği bir ekol kurduğuna dikkat çekti.

İnalcık’ın bilimsel literatüre en büyük katkısının Osmanlı tarihi araştırmalarındaki önemli bir boşluğu doldurması olduğunu ifade eden Şeker, Osmanlı tarihinin kendi kaynakları ve çağdaş tarih araştırma yöntemleriyle yeniden ele alınmasının önemini vurguladı. İnalcık’ın geliştirdiği yöntem ve terminolojinin bugün dünya çapında Osmanlı araştırmalarının ortak diline yerleştiğini belirten Şeker, onun öncü çalışmalarının kaynak, yöntem ve kavram bakımından dünya literatürüne kalıcı katkılar sunduğunu kaydetti. Prof. Dr. Muzaffer Şeker, TÜBA’nın İnalcık’ın bilimsel mirasını yaşatmayı bir vefa borcu olarak gördüğünü belirterek, bu anlayışın somut örneklerinden biri olarak TÜBA-TESEP Halil İnalcık Özel Ödülü’nü gösterdi. Sosyal ve beşerî bilimler alanında üniversite düzeyinde hazırlanmış nitelikli Türkçe telif eserlere verilen ödülle genç araştırmacıların özgün eserler ortaya koymaya teşvik edildiğini ifade eden Şeker, değerlendirmelerde yalnızca eserin değil, arkasındaki emeğin, kaynak kullanımının ve araştırma sürecinin de dikkate alındığını vurguladı. Şeker, eserin genç araştırmacılara yol göstermesini ve Halil İnalcık külliyatı üzerine yapılacak yeni çalışmalara kaynaklık etmesini temenni ederek, kitabın hazırlanmasındaki emeği ve vefası dolayısıyla Dr. Bülent Arı’ya teşekkür etti.

Bir biyografinin ötesinde, tarihçiliğe kapsamlı bir bakış
TÜBA Yaşam Öyküleri Dizisi kapsamında yayımlanan eseri benzer biyografik çalışmalardan ayıran en önemli özellik, Halil İnalcık’ın kişisel yaşamıyla akademik üretimini birbirinden bağımsız ele almaması. Kitapta İnalcık’ın yaşamındaki dönüm noktaları, Türkiye’de ve dünyada tarih biliminin geçirdiği değişimlerle birlikte değerlendiriliyor. Böylece okuyucu, bir bilim insanının yetişme sürecini takip ederken aynı zamanda Türkiye’de modern tarihçiliğin oluşumuna ve Osmanlı araştırmalarının uluslararası bir bilim alanına dönüşmesine de tanıklık ediyor.

Eserde Prof. İnalcık’ın çalışmaları; kaynak eser neşriyatı, siyasi tarih, sosyal ve ekonomik tarih, hukuk tarihi, şehir tarihi, ticaret tarihi, edebiyat ve kültür tarihi ile sentez çalışmaları gibi farklı başlıklar altında inceleniyor. Osmanlı arşiv belgelerinin bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi, tahrir defterleri ve şer’iyye sicillerinin tarih araştırmalarına kazandırılması, Osmanlı hukuk ve idare sisteminin incelenmesi gibi çalışmaları ayrıntılı biçimde ele alınıyor. İnalcık’ın tarihçiliğindeki en önemli dönüşüm, Osmanlı tarihini yalnızca savaşlar, fetihler, hükümdarlar ve siyasi gelişmeler üzerinden okuyan geleneksel yaklaşımın ötesine geçmesiydi. Arşiv belgelerini coğrafya, hukuk, iktisat ve sosyoloji gibi farklı disiplinlerin birikimiyle değerlendiren İnalcık; devlet kurumlarını, üretim ve ticaret ilişkilerini, vergi düzenini, şehirleri ve toplumsal yapıyı tarih araştırmalarının merkezine taşıdı. Bu yaklaşımıyla Osmanlı tarihini kendi özgün kaynakları üzerinden yeniden değerlendirdi ve uluslararası literatüre kalıcı katkılar sundu. Fatih Sultan Mehmed dönemi, Osmanlı fetih ve iskân siyaseti, tımar sistemi, Osmanlı hukuk düzeni, toplumsal ve ekonomik yapı üzerine araştırmalarıyla tarih biliminin farklı alanlarında yeni inceleme sahaları açtı. Özellikle arşiv kaynaklarına dayalı çalışmaları ve geliştirdiği kavramsal çerçeve, kendisinden sonraki araştırmacılar için örnek oluşturdu. Eserlerinin dünyanın önde gelen üniversitelerinde temel başvuru kaynakları arasında yer alması, onun bilimsel etkisinin Türkiye sınırlarını aşan boyutunu ortaya koydu.

23 üniversiteden fahri doktora unvanı alan İnalcık; TÜBA Şeref Üyeliğinin yanı sıra British Academy ve American Academy of Arts and Sciences gibi saygın akademik kuruluşların üyelikleri, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, TBMM Onur Ödülü ve uluslararası alanda büyük saygınlığa sahip Kral Faysal Ödülü başta olmak üzere çok sayıda ödüle layık görüldü. Cambridge Uluslararası Bilim Merkezi tarafından 20’nci yüzyılın önde gelen 2 bin sosyal bilimcisi arasında gösterildi.