Page 33 - LevamiunNur_M_Smll1

İnceleme 33

Matbu Cihânnümâ'da Yer Alan Anadolu Haritası, (Kâtib Çelebi, Cihânnümâ Müteferrika Baskısı).

yazmak üzere planlamıştır. Üçüncü unsurla başlanan eserde, Ortaçağ coğrafyacılarınca kaydedilmiş
olan nehir, göl ve denizler anlatılmıştır. Dördüncü unsur olan arz tertibinde memleket ve şehirle-
rin anlatılması planlanmış fakat yalnızca giriş mahiyetinde bilgiler aktarılmıştır. Batlamyus'un yedi
iklimi "ekâlim-i hakîkiyye" ve İslam coğrafyacılarının yirmi altı iklimi "ekâlim-i örfiyye" üzerine
bilgiler de bu telifte yer almaktadır. İspanya, Kuzey Afrika ve Osmanlı İmparatorluğu kısmında
İstanbul, Edirne, Bursa ve imparatorluğun Rumeli'de olan bölgelerinden bahsedilmektedir. Eserde
son yer olarak Eğri'ye bağlı Hatvan konu edilmiştir. Konu İngiltere ve İzlanda kısmına gelince
51
kendi ifadesiyle "İngiltere ve Hiberniya ve İslandiya nâm cezâyir-i azîme niçe memâlik ü mülûkı
müştemile iken ahbâr u evsâfınun binde biri yazılmağa mecâl olmayup adem-i zaferden nâşî kusûr-ı
kitâb-ı mezbûrun itmâmı azmine fütûr virmiş ve me’haza nâ’il olmamakdan külli kesel gelmişidi."
52
şeklinde söylediği gibi kaynak bulamamış olması bu ilk telif Cihânnümâ'nın yarıda kalmasına sebep
olmuştur. Bu sırada Ortelius'un coğrafya eserine ulaşıp onu kaynak olarak kullanmayı planlarken
Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi'nin muhallefâtından Gerardus Mercator'un yazmaya başladığı
daha sonra Jodocus Hondius'un tamamladığı Atlas Minor'ün Kâtib Çelebi'ye ulaşmış olması onun
için büyük bir fırsat olmuştur. Atlas Minor'u, henüz müslüman olmuş ve aslen Fransız Mehmed İhlâsî
ile birlikte tercüme ederek, eserde bugün Almanya sınırları içerisinde bulunan Bavyera'nın tercüme-
sine geldiği, yani eserin üçte ikisininin tercümesinin tamamlandığı vakit 1654 (H. 1065) yılında daha
önceden planlamış olduğu büyük coğrafya eseri Cihânnümâ'yı ikinci kez telife koyulmuştur. 53

51 Eserle ilgili ayrıntı için ayrıca bkz. Aycibin, Fezleke, c. I, s. LXVII-LXXI.
52 Levâmi‘u’n-Nûr, vr. 4a.
53 Gökyay, "Kâtip Çelebi", s. 64.