İki yılda bir düzenlenen ve bu yıl beşincisi 17-19 Kasım’da Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de gerçekleştirilen Dünya Bilim Forumu 2011’in (World Science Forum 2011) ana teması “Bilimin Değişen Görünümü: Zorluklar ve Fırsatlar” idi.
Aralarında Nobel Ödüllü 3 bilim insanının da bulunduğu 500’ü aşkın akademisyen, politikacı ve liderin yer aldığı toplantıya Türkiye’den TÜBA Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Tarık Çelik davet edilmişti.
Forum, UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization), ICSU (International Council for Science), AAAS (American Association for the Advancement of Science), TWAS (The Academy of Sciences for the Developing World) ve European Academies Science Advisory Council (EASAC) tarafından düzenlendi.
Forumun yürütücüleri Macaristan Cumhurbaşkanı Pál Schmitt, Avrupa Komisyonu Başkanı José Manuel Durão Barroso, UNESCO Genel Müdürü Irina Bokova ve ICSU Eski Başkanı Catherine Bréchignac idi.
Nobel Ödülü sahibi Yuan-Tseh Lee Dünya Bilim Forumu 2011’in İdare Komitesi’nde yer alırken diğer Nobel Ödüllü bilim insanları Werner Arber ve Ahmed Zewail davetli yürütücü üyeler arasındaydı.
Forum, 16 Kasım 2011 akşamı düzenlenen bir törenle başladı. 17 Kasım’da yapılan açılış konuşmalarına Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-moon video mesajı ile katılırken Uluslararası Uzay İstasyonundan bağlanan astronot da dünya dışından selamlarını iletti. Açılış programının ardından “Bilimin Değişen Görünümü” ana teması kapsamında; “Zorluklar ve Fırsatlar”, “Bilim ve Teknolojide Ortaya Çıkan Güç Odakları” ile “Bilimin Yeni Alanları” konulu üç ana oturum ve üç ayrı paralel oturum gerçekleştirildi.
Dünya Bilim Forumu 2011’in ikinci günü olan 18 Kasım’da gerçekleştirilen iki ana oturum ve üç paralel oturumların konuları ise şöyleydi:
- “Bilimin Değişen Görünümü: Politik Çıkarımlar ve Yürütücüler”
- “Küresel Forumların Forumu: Bilgi Paylaşımında Küresel Zorluklar”
- “Macaristan Bilimler Akademisi: İletişim Ağları”
- “AAAS: Tutarlı ve Uyumlu bir Bilim Girişimi Geliştirmek”
- “ICSU: Tahmini Senaryolar, 2031 Yılında Uluslararası Bilim Nasıl Olacak?”
- “Brezilya: Sürdürülebilir Yiyecek Üretimi”
Aynı günün akşamı katılımcılar Macaristan Cumhurbaşkanı Pál Schmitt’in verdiği resepsiyona katıldılar.
19 Kasım 2011’deki toplantı ise Macaristan Parlamentosu Genel Kurul Salonu’nda, liderler, bakanlar ve politikacıların da katılımıyla gerçekleştirildi.
Bu yıl Forum’un tarihinde ilk kez bir kapanış bildirisi kabul edildi: “Küresel Bilimin Yeni Dönemi Hakkında” (“Declaration on a New Era of Global Science”). 19 Kasım 2011 tarihli kapanış bildirisinde şu saptamalarda bulunuldu: Üçüncü binyılın (milenyum) başında dünyanın karşılaştığı nüfus artışı, iklim değişikliği, gıda arzı, enerji kıtlığı, doğa ve teknoloji felaketleri, salgın hastalıklar ve sürdürülebilir büyüme gibi sorunlar bilimsel kuruluşların farklı roller üstlenmesini gerektirmektedir. İletişim teknolojilerindeki gelişmeye paralel olarak bilginin beklenmeyen yayılımı, Kuzey Amerika, Avrupa ve Japonya’nın bilimdeki hakimiyetini sarsmış ve çok kutuplu yeni bir bilim dünyası ortaya çıkmıştır. Bu ortamda ortaya çıkan güçlü bilim kuruluşları sadece AR-GE çalışmalarında atılım yapmakla kalmamış, dünya ekonomisinde de öne çıkan aktörler olmuşlardır. Ülkeler arasındaki bilimsel işbirliğini geliştirmek için bilim diplomasisi de önem kazanmıştır. Ancak ABD, AB ve Japonya hala bilime yatırım yapmak konusunda liderliği sürdürmektedir.
Bildiride yukarıdaki saptamaların ışığında şu tavsiyelerde bulunuldu:
1- Araştırma ve inovasyonda sorumluluk ve etik
Endüstriyel araştırma projelerinin seçimi ve uygulamasında ahlaki ve sosyal değerleri kısa dönemli ekonomik çıkarların önünde tutmak, bilimi ve bilim insanlarını teşvik edenlerin de sorumluluğudur.
2- Bilimsel konularda toplumla diyaloğun geliştirilmesi
Bilim ve teknolojinin etkileri konusunda toplumsal farkındalığı ve eğitimin kapsamını geliştirecek politikalar üretilmelidir.
3- Bilimde uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi
Küresel tehlikeler üzerinde yoğunlaşan bilimsel araştırma projelerinde uluslararası işbirliği geliştirilmelidir. Uluslararası bilim camiası, bilimsel araştırmalarda gereksiz tekrar ve harcamalara yer vermemek için geçmiş ve yapılmakta olan araştırmaları denetleyen bir metot geliştirmelidir.
4- Dünyada bilgi uçurumlarını aşmaya yönelik işbirliği politikaları
Bilimin hızla artan maliyeti ve patent politikaları gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arası bilgi ve ekonomi uçurumunu daha da artırmıştır. Beyin göçü ile beyin kazanımı arasındaki denge, ilgili tüm ülkelerin ortak çıkarlarına yönelik politikalarla kurulmalıdır.
5- Bilimsel kapasite geliştirmenin güçlendirilmesi
Bilimsel buluşlar inovasyon ile ekonomik ve sosyal gelişmenin temelidir. Bilime desteği artırmak, etkili inovasyon ve teknoloji politikaları geliştirmek esas olarak hükümetlerin görevidir. Bilim, inovasyon ve bilim politikalarına kadınların katılımı desteklenmelidir.
Bilim ve bilimsel kapasitenin sosyo-ekonomik etkileri kanıtlanmıştır. Ulusal parlamentolar ve hükümetler karar alma süreçlerinde bilimsel görüş talep edeceklerini dile getirmelidir. Böyle bir danışmanlık rolünün kurumsallaşması gerekir, bilimle aydınlanmış kararlar büyük tasarruflara yol açar.
Dünya çapında bilimsel araştırmaları ve üniversite eğitim sistemlerini uyumlaştırmak, adil ve katılımcı uluslararası bilimsel işbirliğini kolaylaştırmak için acil olarak ulusal, bölgesel ve küresel düzeyde bilim politikalarının geliştirilmesi gerekir.
Kaynak: http://www.sciforum.hu/declaration/index.html
Forumun sonunda, “Küresel Bilimin Yeni Dönemi Hakkında” deklarasyonun sunumu, kabul edilmesi ve kapanış konuşmaları yapıldı.
Budapeşte’de gerçekleştirilen Dünya Bilim Forumu 2011’de yayınlanan deklarasyonun İngilizce metnine aşağıdaki linki tıklayarak ulaşabilirsiniz:
http://www.sciforum.hu/declaration/index.html
