TÜBA - Türkiye KültürSektörü Projesi

TÜBA - TÜRKİYE KÜLTÜR SEKTÖRÜ (TÜBA-TÜKSEK)

21 Kasım 2000'den bu yana TÜBA-TÜKSEK

Türkiye Doğu ile Batının sayısız eski, çeşitli uygarlıklarının sentezleriyle yoğrularak son derece zenginleşmiş bir kültür ülkesidir. Hatta gün ışığına çıkarılmış olanların dışında hâlâ keşfedilmeyi bekleyen daha nice kültürleri de bağrında saklamaktadır.

Yaklaşık günümüzden önce 400 000 yıllarından bugüne kadar uzanan bu kültürel bireşim, ne yazık ki hem ülkemizde, hem de uluslararası alanda yeterince vurgulanamamıştır. Bir kültür ülkesi olarak kültürel zenginliğimiz yeterince değerlendirilememiştir. Böylece, Türkiye hak ettiği şekilde kendisini bir kültür ülkesi olarak ne tam tanımlayabilmiş ne de tanıtabilmiştir.

Bunun en önemli nedenlerinden biri Türkiye'nin kendi kültürel ve doğal varlık mirasına yeterince sahip çıkamamış olmasıdır. Ne yazık ki henüz kültür ve doğal varlıklarının niteliğini ve niceliğini, sistematik olarak belli bir program çerçevesi içinde araştırarak, belirleyip belgeleyememiştir. Oysa kültürel kimliğimiz bu bireşimin bir sonucudur. Buna karşılık sayısını ve neleri kapsadığını bile bilmediğimiz kültürel ve doğal varlık mirasımız, hemen her vesileyle ya yok olmakta ya da yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır.

Bizim bu önemli mirasımızın, aynı zamanda evrensel kültür ve doğal varlık mirasının vazgeçilmeyecek önemli bir parçasını oluşturduğu, ulus olarak bunun sorumluluklarını da taşıdığımız unutulmamalı. Gene bu mirasımızın gelecek kuşaklara eksiksiz aktarılmasının yükümlülüğünü taşıdığımızın da bilinci içinde olunmalıdır.

Kültürel ve doğal varlık mirasımızın her yönüyle tartışılabilmesi, doğruların bulunabilmesi açılarından bu alanda yeni bir yapılanmaya gidilmesinin kaçınılmazlığı da uzun zamandan beri ilgili kuruşlarca gözlemlenmektedir.

Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) yukarıda açıklandığı gibi, başta yasal olarak sorumluluğunu Kültür Bakanlığının taşıdığı, Türkiye'nin toprak üstü ve toprak/ su altı kültürel mirasından kaynaklanan kültürel zenginliğinin araştırılıp belgelenmesini, başka bir deyimle ivedilikle kültür envanterinin çıkarılmasını bir ön koşul olarak görmüştür.

Kendi şemsiyesi altında, öncelikle Kültür Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, üniversitelerin konuyla ilgili bölümleri, bilim insanları, müzeciler ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliğiyle Türkiye Kültür Sektörü projesinin başlatılabilmesi için TÜBA tarafından iki komisyon kurulmuştur.

1. Komisyon bir "Kültür Sektörü" projesinin oluşturulmasına yönelik 10 yıllık geleceği öngörücü, uzun erimli bir program ve bir rapor hazırlamıştır. Bu raporda TÜBA "Kültür Sektörü" (TÜBA-TÜKSEK) projesi sistematik olarak bazı belirli alanları kapsayacak şekilde ele alınmıştır.

Bunlar "kültür envanterinin çıkarılması", "çağdaş müzecilik", "eğitim", "restorasyon", "kültür varlıklarıyla ilgili mevzuatın irdelenmesi ve çağdaşlaştırılması", "kültür turizmi", "kültür sanayii oluşturma", "konvansiyonel ve informatik programlama (veri tabanı/ bilgi bankası) / tanıtım/ yayın" gibi alanlardır.

Bir yandan envanter dışında kalan Kültür Sektörünü oluşturacak "çağdaş müzecilik", "eğitim", "restorasyon" "mevzuatın irdelenmesi ve çağdaşlaştırılması", "kültür sanayii" gibi ana alanlar için, konunun uzmanları tarafından ayrıntılı raporların hazırlatılmasına başlanmıştır.

Bir yandan da ivediliğinden ve öneminden dolayı çalışmalar "kültür envanteri" alanları için üzere yoğunlaştırılmış; kültür envanterinin çıkarılmasının planlanmasına, belgeleme yöntemlerinin belirlenmesine ağırlık verilmiş, ilkeler saptanmıştır.

Kültür envanterinin çıkarılması gereken çalışma alanları doğal çevreyi de içerecek şekilde, "Arkeolojik Belgeleme", "Kentsel Arkeolojik Belgeleme", "Kentsel Belgeleme", "Köy/ Kırsal Belgeleme", "Etnografik Belgeleme", "Tarih ve Sözlü Tarihle Belgeleme" olarak belirlenmiştir.

2001 yılı Haziran ayından itibaren başlatılacak kültür envanteri belgeleme çalışmalarının biri Güneydoğu Anadolu’da, diğeri İç Batı Anadolu'da olmak üzere iki "Pilot Proje" ile başlatılması kararlaştırılmıştır.

Bunlardan biri Güneydoğu Anadolu'da Şanlıurfa’nın Birecik ve Suruç ilçeleri, ikincisi de Denizli’nin Buldan ilçesi olarak seçilmiştir.

Ancak parasal kaynaklar temin edildikçe ve 2002 yazından itibaren yaklaşık bir ay süreyle yapılacak özel bir eğitimle yetiştirilecek yeni ekipler oluştukça, yapılan başvurular öncelikle dikkate alınarak başka benzeri bölgelerde de önümüzdeki yıldan itibaren çalışmalar başlatılabilecektir.

Düzenlenen Toplantılar:

TÜBA-TÜKSEK Kültür Envanteri Projesi 2002 Yılı Çalışma Sonuçlarının Sunulması
21 Haziran 2003, İstanbul

TÜBA-Kültür Sektörü, Buldan Kültür Mirası Değerlendirme Toplantısı-I
Panel: Buldan Kültür Mirası Kaynaklı Ekonomik Gelişim Modeli,
10 Nisan 2004, İstanbul

TÜRKİYE'DE KÜLTÜR SEKTÖRÜ
Yeni Bir Yapılanma İçin Stratejik Yaklaşımlar
Prof. Dr. Mehmet ÖZDOĞAN
TÜBA-TÜKSEK Kültür Envanteri Eşgüdüm Kurulu Üyesi

TÜBA KültürKitap Yazılımı

Türkiye Bilimler Akademisi'nin, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın işbirliğiyle, 2001'de başlattığı Kültür Sektörü Projesi'nin (TÜBA -TÜKSEK) Kültür Envanteri Programı çerçevesinde, hızla yok olan kültür varlıklarımız, akademisyenlerin gönüllü çabalarıyla kayıtlara geçiriliyor.

Yapılan çalışmalara ait veriler, ilgili yayınların dışında, TÜBA'nın geliştirdiği 'KültürKitap' adı verilen merkezi bir veri tabanına aktarılıyor.

KültürKitap veri tabanı 6.000'in üzerinde pilot bölge envanterini içeriyor. Pilot bölgeler dışında çalışan ekiplerin mevcut verilerini girmeleri ile bu sayının yakın zamanda 12.000'i aşacağı belirtiliyor. Veri tabanına bilgi aktaran üniversite ve akademisyenlerin sayısı da her geçen gün artıyor.

Veri tabanının bu aşamada, belgelenmiş kültür varlıklarıyla ilgili yaklaşık 38.000 görsel malzemeyi ve 177 ses kaydını da kapsaması öngörülüyor.

Veri tabanı çalışmasının bir sonraki aşamasında, elde edilen tüm envanter verilerinin web ortamında kullanıcılara açılması planlanıyor.

KültürKitap Nedir?

KültürKitap; TÜBA-TÜKSEK proje kapsamında, Arkeoloji, Kentsel ve Kırsal Mimari, Etnobotanik, Etnoğrafya, sözlü tarih, halk kültürü vb. konularına ait kültür varlıklarını sorgulamak amacıyla geliştirilmiş CBS tabanlı TÜBA’nın özgün bir yazılımdır.

KültürKitap, hem teknik, hem de teknik olmayan kullanıcılar için etkili ve standartlaştırılmış bir methodtur. Kitap şeklindeki formatıyla; CBS verileri ve Kültür varlıklarına ait veriler mantıklı bölümlere ayrılmış bir şekilde sayfalar üzerinde sunulur. Kullanıcılar, kitabın sayfaları arasında gezinerek, CBS verilerine, kültür varlıkları verilerine, fotoğraflara vb. ve bunları destekleyen tüm verilere kolaylıkla ulaşabilirler.

Ayrı ayrı "kitaplar" bir "kütüphane" de toplanabilmektedir. Böylece kullanıcılar, KültürKitap formatında dağıtmak istedikleri tüm veriler arasındaki ilişkiyi ve bütünlüğü korumaktadırlar.

KültürKitap yazılımının kullanıcı ara yüzü oldukça gelişmiştir. Programın kullanımı oldukça kolaydır. Menüler arasında hızlı ve rahat geçişler yapılabilmektedir.

Program içinde Coğrafi Bilgi Sistemi özelliklerini taşıyan ve harita üzerinde serbestçe dolaşmamızı sağlayan "içeri zum", "dışarı zum", "sağa sola kaydırma", "mesafe ölçme", "baskı ön izleme", "Tüm Harita", "export imaj" vb. butonları yer almaktadır.

Program içinde oldukça detaylı analizler yer almaktadır. Aşağıdaki örnek uygulamalarda program ile ilgili bazı özellikler tanıtılacaktır.

1. Uygulama yazılımı , her bir kültür varlıkları grubu (Kentsel Anıt ve Kentsel Yerleşme) için veri girişi, sorgulama, analiz ve raporlama fonksiyonlarını sağlayacak şekilde , kitap biçiminde dizayn edilmiştir.

2. Programın VERİ GİRİŞİ bölümünde, Kentsel Anıt ve Yerleşme envanter fiş sistemine uygun menüler ve alt menüler yer alır . Menülerden tek veya çoklu seçim yapılarak ya da metin kutuları doldurularak, veri girişleri yapılır ve"Kaydet" butonu ile veri kaydedilir.

KENTSEL ANIT VERİ GİRİŞ SAYFASI GÖRÜNÜMÜ

GPS ile toplanmış enlem (K) ve boylam (D) verileri girildiğinde , program, otomatik olarak kültür katmanına ait grafik (noktasal) veriyi oluşturur ve harita ya da uydu fotoğrafı üzerinde konumlandırır.

"Resim Ekle" butonu ile açılan pencereden , bilgisayar dosya sisteminde kayıtlı, envantere ait görsel malzemeler (siyah beyaz, dijital, renkli, saydam, çizim) açıklamalarıyla birlikte sisteme aktarılır.Resim Ekle-Sil-Düzenle penceresinde resimlerle ilgili açıklama girilen bir bölüm, resimlerin siyah-beyaz, renkli, dijital, saydam veya çizim olduğunu belirten seçmeli butonlar ve resmin hangi yılda çekildiğinin yazılabileceği bir alan bulunur.

3. Programın SORGU BÖLÜMÜ'nde , envanter fiş sistemine uygun alanlardan çoktan çoklu veya tekli seçim yaparak ya da metin yazılarak, sorgu kriterleri belirlenir. Bu kriterlere uyan envanterler, Envanter Liste Kutusu'nda listelenir. Kullanıcı bu listeden, herhangi bir envanteri ya da tüm envanterleri seçerek veri tabanlarına erişebilir , raporlayarak, çıktı alabilir ya da fotoğraflarını görüntüleyebilir. Seçilen envanterin coğrafik konumu harita üzrinde yanıp söner.

Örneğin; Denizli ilinin Buldan ilçesindeki camiler sorgulandığında, bu kriterlere uyan 6 adet envanter olduğu görünür. Envanter Liste Kutusu'ndan bir envanter seçildiğinde(L21B006) , o envantere ait bilgiler fiş alanlarına dolar , resimleri ekrana gelir ve envanter noktasının coğrafi konumu haritada yanıp söner.

KENTSEL ANIT SORGU SAYFASI GÖRÜNÜMÜ

4. Raporlama yapılırken, veri tabanından yalnızca raporda görülmek istenen veri tabanı alan başlıkları seçilebilir. Rapor içerisinde envanterin coğrafik konumunu ve yakın çevresini gösteren harita ve envantere ait resimler yer alabilir.

RAPOR SAYFASI

5. Programın sorgulama sayfasında yer alan"Veri Tabanı" butonu ile veri tabanı içerisindeki tüm verilere ulaşılabilir ve bu veriler excel formatına aktarılabilir.

6. Programın sorgu bölümünde, seçilen envanterle ilgili tüm görsel malzemeye ulaşılabilir, resimler daha büyük bir pencerede görüntülenebilir ve resmin üzerine fare ile gelindiğinde, resim ile ilgili girilen açıklama görüntüye gelir .

7.Program içinde çok güçlü etkileşimli harita özellikleri bulunmaktadır. Bu özelliklerle, belirli bir alanı büyültme/küçültme, sağa sola kaydırma (harita araç çubuğu) katmanları açma/kapama (lejant) , sokak isimleri, x,y koordinatları gibi özellikleri sorgulama ve belirli bir coğrafik sorgulamaya dayalı özelleştirilmiş haritalar ve raporlar geliştirmeye yönelik işlemler yapılabilmektedir.Programda yer alan"haritadan seç" butonu ile harita üzerinden seçilen envanter noktası ekranda yanıp, söner ; ilişkili veri tabanı ve fotoğraflara ulaşmak mümkün olur.

8. HARİTA ARAÇ ÇUBUĞU

Yakınlaştır , haritayı yakınlaştırır.

Uzaklaştır , haritadan uzaklaştırır.

Sürükle , harita üzerinde gezinmeyi sağlar.

Tamamını göster , haritanın tamamını gösterir.

Baskı önizleme , harita çıktısını görüntüleme, başlık ve envanter noktasına etiket (envanter numarası) ekleme imkanı tanır.

Resim olarak kaydet , haritayı bitmap (.bmp) resim olarak kaydetme imkanı verir.

Mesafe ölçümü , harita üzerinden metre cinsinden mesafeyi ölçmeye yarar.

Mesafe çizgisini temizle , mesafe ölçümü aracı ile çizilen çizgileri temizler.

Envanter tanımla , harita üzerinden envanter noktaları tıklandığında, o envantere ait bilgiler ve resimler ilgili alanlara gelir.

9. COĞRAFİK KATMANLAR Program içerisinde, harita içinde yer alan tüm coğrafik katmanların sembollerinin ve renklerinin gösterildiği, üzerinde değişikliklerin yapılabildiği lejant bulunmaktadır. Harita penceresinde görüntülenmek istenen katman işaretlenerek görüntüye getirilip, kaldırılabilir ve lejant penceresindeki sembolleri üzerine tıklanarak sembol rengi değiştirilebilir.

LEJANT

Haritada yer alan coğrafik katmanlar; envanter katmanları, bina, ada,yol, köyler, ilçeler, iller, tepeler,nehirler, göller, 1/25000 pafta, 1/100000 pafta, uydu fotoğrafı, eğim, bakı,fay, 3 boyutlu harita...

10. Kullanıcı harita üzerinden seçtiği herhangi bir alanı ve bu alan içinde yer alan tüm coğrafik detayları ve bilgileri .BMP formatına export edebilir.

11. Programın ANALİZ BÖLÜMÜ'nde CBS yetenekleri kullanılarak mekansal sorgulama işlemleri, analizleri yapılır.İki nokta arasındaki mesafe ölçümleri, girilen yarıçapa göre mekansal sorgulamalar bu bölümden yürütülür.

ANALİZ SAYFASI

100.000 Liste Türkiye'deki tüm 100 000 lik pafta isimlerinin listelendiği kutudur. Bu pencereden ilgili pafta seçildiğinde, o paftaya ait tüm 25 000 lik pafta isimleri 25 000 Liste kutusunda listelenir ve aynı zamanda da seçilen 100 000 lik pafta içerisine düşen envanterler Envanter Liste Kutusu nda sıralanır. Sağ taraftaki harita penceresinde, listelenen tüm envanterler seçim rengine boyanır.

25.000 Liste 25 000 lik paftaların listelendiği kutudur. İlgili pafta seçildiğinde , o pafta içerisine düşen tüm envanterler listelenir.Harita penceresinde, listelenen envanterler seçim rengine boyanır.

X ve Y koordinatlarını bildiğiniz bir noktadan, belirli uzaklıktaki (yarıçap) (ör:50 m) dairesel alana düşen envanterleri listeletebilirsiniz. Listelenen envanterler haritada seçim rengine boyanır.

X:370906 Y:4564738 noktasından 50 m yarıçapı uzaklıktaki dairesel alan ve o alan içerisine düşen envanterler.Seçim rengine boyanan envanterler (yandaki örnekte sarı) aynı zamanda Envanter Liste Kutusu'nda listelenir.

ENVANTER LİSTE KUTUSU