Prof. Dr. Ayhan O. ÇAVDAR
TÜBA Şeref Üyesi

Yakında kaybettiğimiz Değerli şeref üyemiz seçkin bilim adamı Prof. Dr. Metin And’ın biyografisini bu vesileyle kısaca sizlerle paylaşmak istiyorum.

Öncelikle belirtmek isterim ki Prof. Dr. Metin And, TÜBA’nın kuruluşunda ilk seçilen 10 üye arasında (31 Ekim 1993) “asil” üye olarak yer almıştır.

1927'de İstanbul'da doğan Metin And Hoca, Galatasaray Lisesi'nin ardından İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. Öğrencilik döneminde beş yıl İstanbul Belediye Konservatuarı’na devam ederek “Ferdi von Statzer”den piyano dersleri aldı. Yüksek lisans yapmak için Londra'ya, daha sonra bale, opera ve tiyatro eğitimi için “Rockefeller Vakfı” bursuyla New York'a gitti.

Yazı yaşamına edebiyat, opera ve bale eleştirmenliği ile başladı. Forum dergisini ve yayınlarını yönetti. Ulus gazetesinde 15 yıl boyunca tiyatro eleştirileri yazdı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü'nde otuz yılı aşkın bir süre öğretim üyesi olarak çalıştı,

Amerika, Almanya ve Japonya'da “konuk öğretim üyesi” olarak dersler de veren Prof. Dr. Metin And, Amerika, Sovyetler Birliği, Çin, Japonya ve Ortadoğu ülkelerinde konferans turnelerine çıktı, radyo programları hazırladı, belgesel film senaryoları yazdı. Geleneksel Türk Tiyatrosunun kökenleri, etkileşimleri ve kültürel boyutları konusunda uzmanlaşan Metin And, Batı etkisiyle gelişen Türk tiyatrosunun dönemlerini belgelere dayalı bir yöntemle araştırdı. Prof. Dr. Metin And Hoca, karşılaştırmalı tiyatro araştırmalarının öncülerinden biri oldu.

Akademi’nin ilk
toplantılarında
seçilen 10 üye
arasında

Emekli olduktan sonra Boğaziçi ve Bilkent üniversitelerinde "Kültür Tarihi" dersleri verdi. Bazıları yabancı dillerde (çoğu Fransızca ve İngilizce, bir de İtalyanca) olmak üzere 54 kitap, 1500 kadar bilimsel inceleme, tanıtma-eleştiri yazısı ve “ansiklopedi maddesi” kaleme alarak yayınlamıştır.
Prof. Metin And 80 yıllık yaşamını, bilim ve sanat çalışmaları, kitapları, diğer yayınları, dersleri, konferansları, seminerleri, tebliğleri ve söyleşileri ile dolu dolu geçirmiş ve Türk Kültürünü hem ülkemizde, hem de Dünya’da tanıtmaya adamış bir bilim ve sanat insanı olmuştur. Metin And Hoca, Cumhuriyetin yetiştirdiği ilk kuşaktan bir aydın kişi olarak, dünyadaki çağdaş sanat anlayışını kavrayan ve kendi kültüründeki insani yücelikler ve sanatsal güzelliklerle bağdaştırabilen ve daha da öte, yeryüzündeki bütün kültürlere ilgi duyan, özümseyebilen ve kültürümüzü başkalarına öğretmeye ve sevdirmeye çalışan, öğrendiklerini araştırmalarında ustaca kullanabilen olağanüstü bir sentez gücüne sahip, çok başarılı bir bilim ve sanat insanıdır. Metin And Hoca için pek çok yazı yayınlanmıştır. Bunlardan birinde “Dünya malını elinin tersiyle iten, düşünen, paylaşan, verici, dostları için, ülkesi için ve insanlık için gurur kaynağı bir bilim adamı olarak tanımlamıştır”. Prof. Dr. Talat Halman’ın deyimiyle, Metin And Hoca “değişik bilim ve sanatları kendinde birleştiren çeşitli alanlarda üstün başarılar kazanan üstatlara” verilen “Rönesans İnsanı” niteliğini hak etmekteydi. Prof. T. Halman onun için ayrıca “And’ımız-Anıtımız” deyimini de kullanmıştır. Metin Hoca, aynı zamanda “Türk Kültürünün önde gelen elçilerinden biri” olarak da kabul edilmekteydi. Bu kadar güzel ve çok boyutlu sıfatlara muhatap olabilmek sanırım her faniye nasip olmamıştır.

Metin And Hocanın kitap ve makale boyutundaki çalışmaları adeta baş döndürücü bir çeşitlilik ve sayıya ulaşmıştır. Nitekim “Tiyatrodan, baleye, mitolojiden halk danslarına, İslam’da öykücülükten minyatür sanatına ortaoyunundan gölge oyunlarına (karagöz) kadar uzanan çeşitli alanlarda özgün yapıtlar vermiştir.

TÜBA Ödül Töreni
12 Kasım
1997
Ankara

Halkımızın ve Dünya halklarının binlerce yıllık kültür ve sanat öğelerini, tarihin derinliklerinden çıkartıp gün ışığına kavuşturan ve yaşayan kültür öğeleriyle karşılaştırabilme becerisini, adeta iğne oyası gibi işleyerek çarpıcı bir şekilde gözler önüne seren, görgülü ve birikimli bir usta olarak niteleyeceğimiz Prof. Dr. Metin And’ın hem duygulu ve hem de duyarlı bir bilim insanı niteliklerini, seçkin kişiliğinde mezcedebilmiş olması, kendisini yeri kolay doldurulamayacak faniler düzeyine yükseltmiştir.

Başlıca Eserleri
• Gönlü Yüce Türk. Yüzyıllar Boyunca Bale Eserlerinde Türkler (1958)
• Kırk Gün-Kırk Gece. Eski Donanma ve Şenliklerde Seyirlik Oyunlar (1959)
• Dionisos ve Anadolu Köylüsü (1962)
• Bizans Tiyatrosu (1962)
• Türk Köylü Oyunları (1964)
• Geleneksel Türk Tiyatrosu. Kukla-Karagöz-Ortaoyunu (1969)
• Meşrutiyet Döneminde Türk Tiyatrosu (1908-1923) (1971)
• Tanzimat ve İstibdat Döneminde Türk Tiyatrosu (1839-1908) (1972)
• Oyun ve Bügü. Türk Kültüründe Oyun Kavramı (1974)
• "Osmanlı Tiyatrosu". Kuruluşu-Gelişimi-Katkısı (1976)
• Dünyada ve Bizde Gölge Oyunu (1977)
• Osmanlı Şenliklerinde Türk Sanatları (1982)
• Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu (1983)
• Geleneksel Türk Tiyatrosu. Köylü ve Halk Tiyatrosu Gelenekleri (1985)
• 16. Yüzyılda İstanbul, Kent, Saray, Günlük Yaşam (1994)
• Minyatürlerle Osmanlı İslâm Mitologyası (1998)
• 40 Gün 40 Gece. Osmanlı Düğünleri-Şenlikleri-Geçit Alayları (2000).

Prof. Dr. Metin And birçok Ödül ve Nişanın da sahibi olmuştur; (14) bunlardan bazıları:

• Türk Dil Kurumu Bilim Ödülü (1970)
• Türkiye İş Bankası Bilimsel Araştırma Ödülü (1980)
• Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü (1983)
• Fransa Hükümeti'nin "Officier de l'ordre des Arts et des Letres" nişanı (1985)
• İtalya Cumhurbaşkanı'nın "Şövalyelik" nişanı (1991)
• Türkiye Bilimler Akademisi Hizmet Ödülü (1998)

1 Nisan 2007’de “Truva Folklor Araştırmaları Derneği” tarafından düzenlenen “Metin And 80 yaşında” gecesinde, Sabri Koz tarafından hazırlanan “Metin And’a Armağan” kitabı başta kendisine ve katılan davetlilere sunulmuştur.

Çankaya Köşkünde Yapılan
TÜBA Bilim, Hizmet ve
Teşvik Ödül Töreni
1998- Ankara

Cumhurbaşkanı
Sayın Demirel’den
TÜBA- Hizmet
Ödülünü alırken

Merhum Prof. Dr. Metin And bizlere bıraktığı 50’nin üstünde kitabı (54) ve 1500’ü aşkın yayınları ile yetinmemiş ve bildiklerini gelecek kuşaklara aktaramama olasılıklarını ve endişelerini her zaman taşımış ve mesleğimiz gereği zaman zaman bize de danışarak, zihinsel hayatiyetinin korunması konusundaki duyarlılığını hep canlı tutmuştur. Kendisi olaylara çok boyutlu, çok sesli ve çok renkli sanatsal ve kültürel bakışları ile toplumumuzun çağdaşlaşmasında “nirengi noktası” veya ülkemizin “köşe taşlarından” biri olabilmiştir.
Keskin eleştirel mantığını, kendine özgü “sanatsal zarafetiyle” bağdaştırabilmesi, kültürel birikiminin kendisine kazandırdığı bir zenginlik olmuştur.

Prof. Dr. Metin And’ın bir fani için asil bir tutku diye nitelendirilebilecek sürekli bilimsel ve sanatsal faaliyetleri araştırma, öğrenme ve öğretme coşkusu kendisini ölümsüzlüğe götüren çağdaş, aydın bir kimlik kazandırmıştır.

Son yıllarda rahatsızlığına rağmen çok çalışan ve üretken olan Metin And Hoca, aynı zamanda vefalı bir dost, nazik, olgun ve bütün başarılarına karşın mütevazı bir bilim insanı idi.

TÜBA Akademi
Günü
2 Haziran 2006
Ankara

Işıklar içinde yatmasını dilediğimiz bu aziz “Cumhuriyet Aydını” hocanın, gerek öğrencilerine ve gerekse meslektaşlarına çok iyi bir örnek olduğunu belirtmek de görevimizdir.

Türkiye’de ve TÜBA’da yeri kolay doldurulamayacak olduğuna inandığım Prof. Dr. Metin And Hocanın anısı önünde saygıyla eğilirim.. 

Kaynaklar

1- Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) 1998 Hizmet ve Teşvik Ödülleri Bülteni, Prof. Dr. Metin And, s.11, 1998.
2- Sabri Koz: Metin And'a Armağan Kitabı, 2007.
3. Metin And: Minyatürlerle Osmanlı- İslam Mitologyası 2. Baskı (YKY) 2007.
4. Talat Sait Halman: And'ımız Anıtımız "Metin And'a Armağan Kitabı, s.12-18, 2007.
5. Sabri Koz: Dokuz kollu bir oyunbaz Metin And (TÜYAP) 2007.
6. İlhan Başgöz: Metin And'ın Ardından: Doğan Hızlan'a e-posta, Hürriyet. www.hurriyet.com.tr

Güncelleme Tarihi: 03/12/2008

Sayfayı Gönder

Yazdır